Hartwig Gnade
dowódca 2. kompanii 101. Rezerwowego Batalionu Policji. Obszar działania: dystrykt lubelski · Józefów Biłgorajski · Łomazy · Międzyrzec Podlaski. Profil opisuje funkcję i sprawczość bez rankingu liczby ofiar.
Ustalenia potwierdzone
- Dowodził 2. kompanią 101. Rezerwowego Batalionu Policji w okresie jego głównych akcji w dystrykcie lubelskim, do maja 1943 roku.
- W Józefowie 13 lipca 1942 roku przekazał 2. kompanii zadanie wyłapywania ludności żydowskiej, doprowadzania jej do punktów zbiorczych i transportu do lasu. Po zmianie zadania w ciągu dnia podzielił policjantów na grupy egzekucyjne, wskazał im odcinki lasu i kontrolował sposób doprowadzania ofiar.
- Podczas likwidacji getta w Łomazach w sierpniu 1942 roku kierował działaniami 2. kompanii i, gdy sprowadzeni strzelcy z Trawnik nie kontynuowali egzekucji, nakazał policjantom swojej kompanii włączyć się do rozstrzeliwań.
- 5 października 1942 roku uczestniczył w kilkugodzinnej naradzie przygotowującej kolejną akcję w Międzyrzecu Podlaskim, a następnie nadzorował elementy operacji i załadunek deportowanych.
Znaczenie w łańcuchu odpowiedzialności
Profil pokazuje, jak dowódca kompanii rozdzielał zadania między kordony, transport i grupy strzelające, a w trakcie akcji podejmował decyzje wykonawcze. Nie wszystkie zabójstwa dokonane przez 2. kompanię lub pomocników z Trawnik można przypisać Gnade jako osobiste strzały; udokumentowana jest jego rola dowódcza i wydawanie konkretnych poleceń.
Typ odpowiedzialności: dowódcza · policyjna · wykonawcza. Mechanizmy: masowe egzekucje policyjne, deportacje i likwidacje gett, dowodzenie kompanią policyjną.
Najważniejsze zdarzenia
- objęcie dowództwa 2. kompanii 101. Rezerwowego Batalionu Policji przed wysłaniem batalionu do dystryktu lubelskiego w 1942 roku
- organizacja wyłapywania, transportu i grup egzekucyjnych w Józefowie 13 lipca 1942 roku
- kierowanie działaniami kompanii i rozkaz włączenia policjantów do egzekucji w Łomazach w sierpniu 1942 roku
- udział w planowaniu i nadzorze akcji deportacyjnej w Międzyrzecu Podlaskim w październiku 1942 roku
- brak wiarygodnego powojennego rozliczenia i nieustalona data śmierci
Krąg opisuje poziom władzy, funkcję i sprawczość. Odpowiedzialność wielu osób może dotyczyć tego samego łańcucha zbrodni, dlatego danych o ofiarach nie sumuje się między profilami.
Powojenne rozliczenie
Nie stanął przed sądem. Źródła wykorzystane w profilu nie pozwalają wiarygodnie ustalić daty ani okoliczności jego śmierci; jego indywidualna odpowiedzialność została zrekonstruowana później z akt procesów innych członków batalionu, dokumentów jednostki i badań historycznych.
Granice ustaleń
Źródła różnią się co do dokładnego dnia akcji w Łomazach i liczby zamordowanych; dlatego profil podaje miesiąc i opis mechanizmu bez budowania rachunku ofiar. Przypisane źródła nie potwierdzają daty ani okoliczności śmierci Gnadego, dlatego profil nie powtarza kategorycznie wtórnej informacji o śmierci podczas wojny. Późniejsze zeznania policjantów wymagają krytycznej lektury ze względu na ich interes procesowy.
Źródła
Źródła dobrano tak, aby łączyć dokumentację instytucjonalną lub procesową z niezależnym opracowaniem.