Kalendarz pamięci · maj
Rocznice w maju: 12 wydarzeń związanych z nazizmem, II wojną światową, Zagładą, okupacją, oporem, wyzwoleniem i rozliczeniem sprawców. Każdy wpis prowadzi do źródła instytucjonalnego, a tam, gdzie związek jest udokumentowany, także do profili osób z archiwum Nazi Report.
4 maja 1942 roku SS przeprowadziła pierwszą selekcję w Birkenau, po której wybrani więźniowie zostali zamordowani w komorze gazowej.
Wydarzenie należało do rozwoju funkcji Auschwitz II-Birkenau jako miejsca masowego mordowania.
Precyzyjny i niesensacyjny opis selekcji pozwala zachować podmiotowość ofiar oraz jasno wskazać sprawców.
Źródło instytucjonalne: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau
Stały link do tego wpisu4–5 maja 1945 roku wojska amerykańskie wyzwoliły obóz Gunskirchen w Austrii.
Gunskirchen należy do mniej znanych miejsc związanych z końcem wojny.
Przypomnienie tej daty poszerza pamięć o wyzwalaniu obozów poza najbardziej rozpoznawalne nazwy.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu7 maja 1945 roku Niemcy podpisały w Reims bezwarunkową kapitulację, która weszła w życie 8 maja.
Sekwencja podpisania i wejścia aktu w życie współtworzy różne tradycje datowania końca wojny w Europie.
Reims pomaga wyjaśnić, dlaczego europejskie obchody zakończenia wojny przypadają na różne dni.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu8 maja 1945 roku w Berlinie podpisano drugi akt kapitulacji Niemiec, kończący wojnę w Europie.
Kapitulacja zamknęła europejski etap konfliktu po latach okupacji, choć wojna na Pacyfiku nadal trwała.
Data łączy militarny finał III Rzeszy z koniecznością pamięci o skutkach niemieckiej okupacji.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu10 maja 1933 roku w wielu niemieckich miastach publicznie palono książki uznane przez nazistów za „nieniemieckie”.
Atak na kulturę służył cenzurze i symbolicznemu usuwaniu niepożądanych głosów z przestrzeni publicznej.
Palenie książek pokazuje drogę od prześladowania idei i twórczości do prześladowania ludzi.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu10 maja 1940 roku Niemcy zaatakowały Francję, Belgię, Holandię i Luksemburg, a Churchill został premierem Wielkiej Brytanii.
Tego samego dnia rozpoczął się nowy etap wojny błyskawicznej i nastąpiła zmiana przywództwa jednego z państw alianckich.
Zbieżność tych wydarzeń ukazuje militarny przełom na Zachodzie oraz równoczesną zmianę brytyjskiego przywództwa.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu13 maja 1939 roku statek „St. Louis” wypłynął z Hamburga z żydowskimi uchodźcami, którym później odmówiono bezpiecznego schronienia.
Trasa z Hamburga przez Atlantyk ku Kubie stała się opowieścią o ograniczeniach polityki uchodźczej.
Indywidualne losy pasażerów pozwalają zobaczyć ludzkie konsekwencje decyzji o nieudzieleniu ochrony.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisuOd 15 maja do 9 lipca 1944 roku deportowano około 440 tysięcy Żydów z Węgier, głównie do Auschwitz-Birkenau.
Akcję wyróżniały szybkie tempo transportów, selekcje w obozie oraz udział węgierskiej administracji.
Ta akcja odsłania, jak sprawność aparatu państwowego umożliwiała szybkie przeprowadzenie masowych deportacji.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu16 maja 1943 roku Niemcy wysadzili Wielką Synagogę przy Tłomackiem i ogłosili stłumienie powstania w getcie warszawskim.
Zniszczenie synagogi miało symbolicznie zamknąć niemiecką akcję przeciw powstańcom.
Był to symboliczny koniec bitwy, lecz nie kres żydowskiego oporu ani ukrywania się.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu16 maja 1944 roku uruchomiono rampę wewnątrz Birkenau, co nasiliło bezpośredni dowóz deportowanych do komór gazowych.
Uruchomienie rampy zbiegło się z masowymi deportacjami Żydów z Węgier.
Rampa pokazuje znaczenie infrastruktury transportowej w organizacji masowego mordowania.
Źródło instytucjonalne: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau
Stały link do tego wpisu27 maja 1942 roku czechosłowaccy spadochroniarze zaatakowali Reinharda Heydricha w Pradze w ramach operacji Anthropoid.
Następstwa ataku prowadzą do historii niemieckiej zbrodni odwetowej w Lidicach.
Wydarzenie łączy zbrojny opór wobec okupanta z terrorem skierowanym później przeciw ludności cywilnej.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu29 maja 1938 roku Węgry przyjęły pierwszą kompleksową ustawę antyżydowską, ograniczającą udział Żydów w gospodarce.
Prześladowanie ludności żydowskiej było rozwijane także poza granicami Niemiec.
Ustawa pokazuje, że prawne wykluczenie Żydów miało szerszy zasięg europejski.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu