Strona główna › Kalendarz › grudzień Kalendarz pamięci · grudzień
Grudzień: daty, o których pamiętamy
Rocznice w grudniu: 19 wydarzeń związanych z nazizmem, II wojną światową, Zagładą, okupacją, oporem, wyzwoleniem i rozliczeniem sprawców. Każdy wpis prowadzi do źródła instytucjonalnego, a tam, gdzie związek jest udokumentowany, także do profili osób z archiwum Nazi Report.
2 grudnia 1938 Opór i ratunek Wielka Brytania / Niemcy
Pierwszy Kindertransport dociera do Wielkiej Brytanii Do Wielkiej Brytanii przybywa pierwszy Kindertransport z dziećmi uciekającymi przed nazistowskimi prześladowaniami.
Program ratował dzieci przed nazistowskimi prześladowaniami, lecz oznaczał rozłąkę rodzin i miał wyraźne ograniczenia.
Historia Kindertransportów łączy skuteczną pomoc z doświadczeniem utraty domu i bliskich.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 2 grudnia 1943 Obozy i Zagłada Monowice / Auschwitz
Buna staje się KL Auschwitz III-Monowitz Podobóz Buna zostaje formalnie przekształcony w KL Auschwitz III-Monowitz.
Formalna zmiana statusu obozu wiązała przemysł IG Farben, pracę przymusową i rozwijający się system podobozów Auschwitz.
Monowitz jest kluczowym przykładem współdziałania przemysłu z nazistowskim systemem obozowym.
Powiązane profile Otto Ambros związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dyrektor IG Farben; twórca zakładów Buna przy Auschwitz-Monowitz i szef produkcji broni chemicznejWalther Dürrfeld związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dyrektor techniczny i kierownik budowy zakładów IG Farben w Auschwitz-MonowitzHeinrich Bütefisch związek bezpośredni lub funkcjonalny: członek zarządu IG Farben odpowiedzialny za zakłady Auschwitz-Monowitz i przedsięwzięcia górnicze wykorzystujące więźniówCarl Krauch związek bezpośredni lub funkcjonalny: Przewodniczący rady nadzorczej IG Farben i pełnomocnik Planu CzteroletniegoŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 4 grudnia 1942 Opór i ratunek okupowana Polska
Powstanie Rady Pomocy Żydom „Żegota” Przy Delegaturze Rządu na Kraj powstaje Rada Pomocy Żydom „Żegota”.
Instytucjonalna pomoc obejmowała fałszywe dokumenty, organizowanie kryjówek i finansowanie wsparcia dla prześladowanych.
„Żegota” pokazuje, że ratowanie Żydów mogło przybrać zorganizowaną formę w strukturach polskiego państwa podziemnego.
Kontekst instytucjonalny Hans Frank kontekst instytucjonalny: Generalny gubernator okupowanej Polski (1939–1945), stracony w NorymberdzeLudwig Fischer kontekst instytucjonalny: Gubernator dystryktu warszawskiego, administracyjny sprawca getta warszawskiegoŹródło instytucjonalne: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN
Stały link do tego wpisu 6 grudnia 1941 Wojna i okupacja Moskwa / front wschodni
Sowiecka kontrofensywa pod Moskwą Armia Czerwona rozpoczyna zimową kontrofensywę pod Moskwą.
Zimowe uderzenie Armii Czerwonej zahamowało niemiecką ofensywę na froncie wschodnim.
Było to pierwsze wielkie zatrzymanie niemieckiego natarcia na ZSRR.
Kontekst instytucjonalny Adolf Hitler kontekst instytucjonalny: Dyktator III Rzeszy; główny architekt wojny napastniczej, Zagłady i innych ludobójstwGeorg-Hans Reinhardt kontekst instytucjonalny: dowódca 3. Grupy Pancernej, następnie 3. Armii Pancernej i pełniący obowiązki dowódcy Grupy Armii „Środek”Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 7 grudnia 1941 Wojna i okupacja Hawaje / świat
Atak na Pearl Harbor i wejście USA do wojny Japonia atakuje Pearl Harbor; dzień później USA przystępują do wojny.
Japoński atak sprawił, że Stany Zjednoczone przystąpiły do konfliktu następnego dnia.
Wydarzenie połączyło wojny toczone w Europie i Azji w jeden konflikt światowy.
Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 8 grudnia 1938 Prawo i prześladowanie Niemcy
Eskalacja rasistowskich prześladowań Romów i Sinti Himmler nakazuje prowadzić politykę wobec Romów i Sinti według nazistowskich kryteriów rasowych.
Rozkaz Himmlera nakazywał prowadzić politykę wobec Romów i Sinti według nazistowskich kryteriów rasowych.
Decyzja wyznaczała eskalację od policyjnego nadzoru ku systematycznemu prześladowaniu całej grupy.
Powiązane profile Heinrich Himmler związek bezpośredni lub funkcjonalny: Reichsführer-SS i szef policji, główny organizator Zagłady i systemu obozówŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 8 grudnia 1941 Obozy i Zagłada Chełmno nad Nerem
Początek masowych mordów gazem w Chełmnie nad Nerem W Chełmnie nad Nerem rozpoczynają się masowe mordy w samochodach-komorach gazowych.
Do zabijania wykorzystywano samochody-komory gazowe w pierwszym stałym ośrodku masowego mordowania Żydów gazem.
Chełmno zajmuje szczególne miejsce w rozwoju nazistowskiego systemu zagłady.
Powiązane profile Herbert Lange związek bezpośredni lub funkcjonalny: dowódca Sonderkommando Lange i pierwszy komendant KulmhofArthur Greiser związek bezpośredni lub funkcjonalny: Gauleiter i namiestnik Rzeszy Kraju Warty; wysiedlenia Polaków i zagłada w ChełmnieWilhelm Koppe związek bezpośredni lub funkcjonalny: Wyższy Dowódca SS i Policji w Kraju Warty i Generalnym GubernatorstwieŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 8–9 grudnia 1941 Masowa zbrodnia Rumbula, okupowana Łotwa
Druga fala egzekucji w Rumbuli 8–9 grudnia 1941 roku doszło do drugiej fali masowych egzekucji Żydów z Rygi w lesie Rumbula.
Mord z 8 i 9 grudnia był dalszą częścią zbrodni w Rumbuli, a nie odrębnym epizodem.
Wspólne przedstawienie obu fal zachowuje właściwy obraz skali i ciągłości zbrodni.
Powiązane profile Friedrich Jeckeln związek bezpośredni lub funkcjonalny: Wyższy Dowódca SS i Policji; organizator masowych rozstrzeliwań na WschodzieRudolf Lange związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dowódca Einsatzkommanda 2 i KdS na Łotwie; uczestnik konferencji w WannseeŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 9 grudnia 1946–1947 Rozliczenie Norymberga, Niemcy
Początek procesu lekarzy w Norymberdze Rozpoczyna się proces lekarzy w Norymberdze, dotyczący eksperymentów i programu mordowania osób z niepełnosprawnościami.
Postępowanie dotyczyło eksperymentów oraz udziału personelu medycznego w programie mordowania osób z niepełnosprawnościami.
Proces stał się ważnym punktem odniesienia dla odpowiedzialności zawodowej i genezy Kodeksu Norymberskiego.
Powiązane profile Karl Brandt związek bezpośredni lub funkcjonalny: Lekarz przyboczny Hitlera i współkierownik akcji „T4”; stracony w 1948 r.Viktor Brack związek bezpośredni lub funkcjonalny: Szef urzędu w Kancelarii Führera; organizator „eutanazji” Aktion T4Wolfram Sievers związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dyrektor zarządzający SS-Ahnenerbe; koordynator zbrodniczych pseudoeksperymentówKarl Gebhardt związek bezpośredni lub funkcjonalny: Naczelny chirurg SS, koordynator zbrodniczych eksperymentów w KL RavensbrückŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 11 grudnia 1941 Wojna i okupacja Berlin / Rzym / Waszyngton
Niemcy i Włochy wypowiadają wojnę Stanom Zjednoczonym Niemcy i Włochy wypowiadają wojnę Stanom Zjednoczonym.
Decyzja podjęta po ataku na Pearl Harbor rozszerzyła bezpośrednie zaangażowanie USA w wojnę przeciw państwom Osi.
Jedenasty grudnia ukazuje konsekwencje decyzji Hitlera dla światowego układu konfliktu.
Powiązane profile Adolf Hitler związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dyktator III Rzeszy; główny architekt wojny napastniczej, Zagłady i innych ludobójstwŹródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 11 grudnia 1944 Obozy i Zagłada Hartheim, Austria
Demontaż komory gazowej w Hartheim Niemcy demontują komorę gazową w Hartheim, zacierając ślady programu T4 i późniejszych mordów.
Niemcy usuwali urządzenia, aby zatrzeć ślady programu T4 oraz późniejszych mordów związanych z systemem obozowym.
Hartheim jest ważnym łącznikiem między mordowaniem osób z niepełnosprawnościami a zbrodniami popełnianymi wobec więźniów obozów.
Kontekst instytucjonalny (7) Christian Wirth kontekst instytucjonalny: Komendant obozu zagłady w Bełżcu i inspektor obozów akcji „Reinhardt”Franz Stangl kontekst instytucjonalny: Komendant obozów zagłady w Sobiborze i Treblince; odpowiedzialny za ludobójstwoFranz Reichleitner kontekst instytucjonalny: Drugi i ostatni komendant obozu zagłady w SobiborzeGustav Wagner kontekst instytucjonalny: Zastępca komendanta obozu zagłady w Sobiborze, „Bestia z Sobiboru”Viktor Brack kontekst instytucjonalny: Szef urzędu w Kancelarii Führera; organizator „eutanazji” Aktion T4Karl Brandt kontekst instytucjonalny: Lekarz przyboczny Hitlera i współkierownik akcji „T4”; stracony w 1948 r.Philipp Bouhler kontekst instytucjonalny: Szef Kancelarii Führera NSDAP, współorganizator akcji „T4”Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 13 grudnia 1942 Wojna i okupacja Zamojszczyzna / Auschwitz
Pierwszy transport wysiedlonych z Zamojszczyzny do Auschwitz Do Auschwitz przybywa pierwszy transport Polaków wysiedlonych z Zamojszczyzny w ramach Generalnego Planu Wschodniego.
Deportacja była częścią wysiedleń i germanizacji prowadzonej w ramach Generalnego Planu Wschodniego.
Wydarzenie łączy historię Zamojszczyzny, obozów przejściowych i KL Auschwitz.
Powiązane profile (7) Hermann Krumey związek bezpośredni lub funkcjonalny: kierownik placówki Centrali Przesiedleńczej w Łodzi odpowiedzialny za operacyjną stronę wysiedleń ZamojszczyznyWerner Lorenz związek bezpośredni lub funkcjonalny: szef Hauptamt Volksdeutsche MittelstelleUlrich Greifelt związek bezpośredni lub funkcjonalny: Szef sztabu RKFDV; wysiedlenia i germanizacja w ramach Generalplan OstKonrad Meyer związek bezpośredni lub funkcjonalny: Szef Biura Planowania RKFDV, główny autor Generalplan OstRichard Wendler związek bezpośredni lub funkcjonalny: gubernator dystryktów krakowskiego i lubelskiegoOdilo Globocnik związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dowódca SS i policji w dystrykcie lubelskim, kierownik akcji „Reinhardt”Rudolf Höss związek bezpośredni lub funkcjonalny: Komendant obozu Auschwitz; twórca przemysłowej machiny zagłady, stracony w 1947 r.Źródło instytucjonalne: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau
Stały link do tego wpisu 15 grudnia 1961 Rozliczenie Jerozolima, Izrael
Wyrok śmierci dla Adolfa Eichmanna Adolf Eichmann zostaje skazany na śmierć za zbrodnie przeciw narodowi żydowskiemu, ludzkości i zbrodnie wojenne.
Sąd uznał go za winnego zbrodni przeciw narodowi żydowskiemu, zbrodni przeciw ludzkości i zbrodni wojennych.
Wyrok podkreślił odpowiedzialność urzędnika, który organizował działanie aparatu deportacji i zagłady.
Powiązane profile Adolf Eichmann związek bezpośredni lub funkcjonalny: Kierownik referatu IV B4 w RSHA, główny logistyk deportacji Żydów do zagłady.Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 16 grudnia 1942 Getta i deportacje Europa okupowana / Auschwitz
Rozkaz deportacji Romów i Sinti do Auschwitz Himmler nakazuje deportację Romów i Sinti do Auschwitz.
Polecenie Himmlera było bezpośrednim krokiem prowadzącym do utworzenia rodzinnego obozu w Birkenau.
Dokument wiąże decyzję centralnych władz SS z kolejnym etapem Zagłady Romów i Sinti.
Powiązane profile Heinrich Himmler związek bezpośredni lub funkcjonalny: Reichsführer-SS i szef policji, główny organizator Zagłady i systemu obozówRudolf Höss związek bezpośredni lub funkcjonalny: Komendant obozu Auschwitz; twórca przemysłowej machiny zagłady, stracony w 1947 r.Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 16 grudnia 1944 Wojna i okupacja Ardeny, Belgia / Luksemburg
Początek niemieckiej ofensywy w Ardenach Niemcy rozpoczynają ofensywę w Ardenach.
Uderzenie w Belgii i Luksemburgu było ostatnią wielką ofensywą Niemiec na froncie zachodnim.
Operacja pokazuje, że mimo zbliżającej się klęski III Rzesza nadal podejmowała działania zaczepne na dużą skalę.
Powiązane profile Adolf Hitler związek bezpośredni lub funkcjonalny: Dyktator III Rzeszy; główny architekt wojny napastniczej, Zagłady i innych ludobójstwAlfred Jodl związek bezpośredni lub funkcjonalny: Szef sztabu operacyjnego OKW; sygnatariusz zbrodniczych rozkazów, stracony w Norymberdze.Wilhelm Keitel związek bezpośredni lub funkcjonalny: Szef Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu (OKW); firmował zbrodnicze rozkazy.Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 17 grudnia 1942 Rozliczenie alianci / świat
Alianci potwierdzają masową zagładę europejskich Żydów Alianci publicznie potwierdzają, że władze niemieckie dokonują masowej zagłady europejskich Żydów.
Wspólna deklaracja publicznie stwierdziła, że niemieckie władze prowadzą masowe mordowanie Żydów.
Oświadczenie stanowi ważny punkt w historii wiedzy aliantów o Zagładzie i debaty nad ich reakcją.
Kontekst instytucjonalny Heinrich Himmler kontekst instytucjonalny: Reichsführer-SS i szef policji, główny organizator Zagłady i systemu obozówReinhard Heydrich kontekst instytucjonalny: Szef RSHA i jeden z głównych architektów Zagłady ŻydówAdolf Eichmann kontekst instytucjonalny: Kierownik referatu IV B4 w RSHA, główny logistyk deportacji Żydów do zagłady.Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 20 grudnia 1945 Rozliczenie okupowane Niemcy
Ustawa nr 10 i dalsze procesy zbrodniarzy wojennych Sojusznicza Rada Kontroli przyjmuje ustawę nr 10, podstawę dalszych procesów zbrodniarzy wojennych w Niemczech.
Akt Sojuszniczej Rady Kontroli stworzył podstawę postępowań przeciw lekarzom, prawnikom, przemysłowcom i członkom SS po procesie głównym.
Ustawa umożliwiła rozszerzenie rozliczeń poza wąską grupę przywódców sądzonych przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym.
Kontekst instytucjonalny Ernst Kaltenbrunner kontekst instytucjonalny: Szef RSHA — centrali Gestapo, SD i policji; współodpowiedzialny za ZagładęOswald Pohl kontekst instytucjonalny: Szef WVHA SS; zarządca systemu obozów i pracy niewolniczej. Stracony 1951.Otto Ohlendorf kontekst instytucjonalny: Dowódca Einsatzgruppe D, odpowiedzialny za mord ok. 90 tys. ludzi; stracony 1951.Karl Brandt kontekst instytucjonalny: Lekarz przyboczny Hitlera i współkierownik akcji „T4”; stracony w 1948 r.Źródło instytucjonalne: United States Holocaust Memorial Museum
Stały link do tego wpisu 22 grudnia 1947 Rozliczenie Kraków, Polska
Wyrok w pierwszym procesie oświęcimskim Najwyższy Trybunał Narodowy ogłasza wyrok w pierwszym procesie oświęcimskim.
Orzeczenie Najwyższego Trybunału Narodowego zamknęło postępowanie rozpoczęte 24 listopada w Krakowie.
Wyrok był ważnym etapem polskiego rozliczania członków załogi KL Auschwitz.
Powiązane profile Arthur Liebehenschel związek bezpośredni lub funkcjonalny: komendant KL Auschwitz I i komendant garnizonu Auschwitz, następnie komendant KL Lublin-MajdanekMaria Mandl związek bezpośredni lub funkcjonalny: Nadzorczyni SS, kierowniczka kobiecego obozu Auschwitz-Birkenau; „Bestia" z BirkenauMaximilian Grabner związek bezpośredni lub funkcjonalny: szef Wydziału Politycznego Gestapo w KL AuschwitzErich Mußfeldt związek bezpośredni lub funkcjonalny: kierownik krematorium i komanda usuwającego zwłoki w KL Lublin-Majdanek, następnie nadzorca krematoriów w Auschwitz-BirkenauŹródło instytucjonalne: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau
Stały link do tego wpisu 27 grudnia 1939 Masowa zbrodnia Wawer / Warszawa
Zbrodnia wawerska W odwecie za zabicie dwóch niemieckich podoficerów Niemcy rozstrzeliwują cywilów w Wawrze.
Niemcy rozstrzelali cywilów w odwecie za zabicie dwóch niemieckich podoficerów.
Egzekucja w Wawrze należała do pierwszych masowych mordów ludności cywilnej w okupowanej Polsce.
Powiązane profile Max Daume związek bezpośredni lub funkcjonalny: oficer Ordnungspolizei w Warszawie odpowiedzialny za represje i egzekucje zakładnikówLudwig Fischer związek bezpośredni lub funkcjonalny: Gubernator dystryktu warszawskiego, administracyjny sprawca getta warszawskiegoŹródło instytucjonalne: Instytut Pamięci Narodowej
Stały link do tego wpisu