VI Krąg VI z VII

Tryby wojny i gospodarki

Ministrowie, dowództwo wojskowe, prawnicy i finansiści — machina umożliwiająca zbrodnie.

Krąg VI obejmuje ludzi, którzy nie stali osobiście przy dołach egzekucyjnych, lecz to ich urzędy, rozkazy, ustawy i budżety wprawiały w ruch machinę zbrodni. Wspólnym mianownikiem jest odpowiedzialność za tworzenie i utrzymywanie systemu: dyplomacja wojny napastniczej, firmowanie zbrodniczych rozkazów naczelnego dowództwa Wehrmachtu, prawne podstawy terroru i wykluczenia, „zagłada przez pracę” wymierzana rękami sądownictwa oraz rabunek mienia ofiar Zagłady prowadzony przez ministerstwo gospodarki i Reichsbank. Zasiadali tu ministrowie spraw zagranicznych, spraw wewnętrznych, sprawiedliwości i gospodarki, feldmarszałkowie i admirałowie, szefowie kancelarii oraz prezes banku centralnego. To zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne i współudział w ludobójstwie popełniane za biurkiem i podpisem. Powojenne rozliczenia okazały się nierówne: część odpowiedziała przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze i została skazana na śmierć, inni otrzymali kary więzienia i dożyli wolności po latach, a jeden odebrał sobie życie w niewoli, uchodząc procesowi. Kontrast między skalą odpowiedzialności a wymiarem kary pozostaje przestrogą.

Wilhelm Keitel

1882–1946

Szef Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu (OKW); firmował zbrodnicze rozkazy.

stracony w 1946 r.

Joachim von Ribbentrop

1893–1946

Minister spraw zagranicznych III Rzeszy; dyplomacja wojny napastniczej i deportacji Żydów.

stracony w 1946 r.

Baldur von Schirach

1907–1974

Przywódca Hitlerjugend i gauleiter Wiednia; deportacje wiedeńskich Żydów.

skazany; zmarł w 1974 r.

Otto Georg Thierack

1889–1946

Minister sprawiedliwości Rzeszy i prezes Trybunału Ludowego; „zagłada przez pracę”

samobójstwo w niewoli (1946)

Wilhelm Frick

1877–1946

Minister spraw wewnętrznych Rzeszy; twórca prawnych podstaw terroru i wykluczenia Żydów.

stracony w 1946 r.

Alfred Jodl

1890–1946

Szef sztabu operacyjnego OKW; sygnatariusz zbrodniczych rozkazów, stracony w Norymberdze.

stracony w 1946 r.

Karl Dönitz

1891–1980

Naczelny dowódca Kriegsmarine i następca Hitlera jako głowa państwa

skazany; zmarł w 1980 r.

Walther Funk

1890–1960

Minister gospodarki Rzeszy i prezes Reichsbanku; rabunek mienia ofiar Zagłady

skazany; zmarł w 1960 r.

Hans Lammers

1879–1962

Szef Kancelarii Rzeszy i doradca prawny Hitlera; skazany w procesie ministerstw

skazany; zmarł w 1962 r.

Carl Krauch

1887–1968

Przewodniczący rady nadzorczej IG Farben i pełnomocnik Planu Czteroletniego

skazany / więzienie (1968)

Roland Freisler

1893–1945

Prezes nazistowskiego Trybunału Ludowego; symbol sądowego terroru politycznego

zginął w czasie wojny (1945)

Walter von Reichenau

1884–1942

Feldmarszałek Wehrmachtu, dowódca 6. Armii, autor rozkazu o surowości

los powojenny (1942)

Alfried Krupp

1907–1967

Jedyny właściciel i szef koncernu zbrojeniowego Krupp, sprawca pracy niewolniczej.

skazany / więzienie (1967)

Erich von Manstein

1887–1973

Feldmarszałek Wehrmachtu; dowódca 11. Armii i grup armii na froncie wschodnim

skazany / więzienie (1973)

Oswald Rothaug

1897–1967

Nazistowski sędzia, prezes Sądu Specjalnego w Norymberdze; sprawca sądowych mordów

skazany / więzienie (1967)

Otto Ambros

1901–1990

Dyrektor IG Farben; twórca zakładów Buna przy Auschwitz-Monowitz i szef produkcji broni chemicznej

skazany / więzienie (1990)

Bruno Tesch

1890–1946

Chemik i współwłaściciel Testy — dostawcy Cyklonu B do komór gazowych

stracony (1946)

Franz Böhme

1885–1947

Generał Wehrmachtu, dowódca w Serbii; autor rozkazu odwetu 100:1

samobójstwo (1947)

Walther Dürrfeld

1899–1967

Dyrektor techniczny i kierownik budowy zakładów IG Farben w Auschwitz-Monowitz

skazany / więzienie (1967)

Kurt Eimann

1899–1980

dowódca SS-Wachsturmbann „Eimann”

skazany / więzienie

Friedrich Class

1899–1945

kierownik gdyńskiej ekspozytury Einsatzkommando 16 i Gestapo

uniknął pełnego rozliczenia

Max Daume

1894–1947

oficer Ordnungspolizei w Warszawie odpowiedzialny za represje i egzekucje zakładników

stracony (1947)

Bruno Müller

1905–1960

dowódca Einsatzkommando 2/I i komendant Sipo/SD w Krakowie

uniknął pełnego rozliczenia

Gerulf Mayer

1910–?

dowódca Gendarmerie-Hauptmannschaft Kielce

uniknął pełnego rozliczenia

Karl Essig

1908–?

kierownik placówki Sipo/SD w Kielcach

uniewinniony / brak pełnego rozliczenia

Alfred Spilker

1908–1945

dowódca Sonderkommando Spilker w Warszawie

zginął (1945)

Peter Paulsen

1902–1985

archeolog SS kierujący Sonderkommando Paulsen

uniknął pełnego rozliczenia

Erwin Wester

1898–1948

przewodniczący niemieckiego Sądu Specjalnego w Stanisławowie

uniknął pełnego rozliczenia

Horst Neubauer

1897–1981

sędzia niemieckiego Sądu Specjalnego w Łodzi

uniknął pełnego rozliczenia

Jakob Lölgen

1897–1980

dowódca wydzielonego komanda Einsatzkommando 16 w Bydgoszczy

uniewinniony w 1966 r.

Werner Ventzki

1906–2004

nadburmistrz okupacyjnej Łodzi i urzędnik administracji Kraju Warty

niesądzony; kariera urzędnicza w RFN

Walter Pelzhausen

1891–1948

komendant więzienia policyjnego Radogoszcz w Łodzi

stracony w 1948 r.

Heinz Auerswald

1908–1970

komisarz do spraw dzielnicy żydowskiej w Warszawie

śledztwo bez procesu; zmarł w 1970 r.

Hermann Worthoff

1910–1982

kierownik referatu żydowskiego Gestapo w Lublinie i dowódca komanda likwidacyjnego

skazany na 8 lat w 1975 r.

Franz Konrad

1906–1952

kierownik Werterfassung — aparatu grabieży mienia w getcie warszawskim

stracony w 1952 r.

Gustav Abb

1886–1945

kierownik Głównego Zarządu Bibliotek w Generalnym Gubernatorstwie

zginął w 1945 r.; niesądzony

Franz Schlegelberger

1876–1970

sekretarz stanu i p.o. ministra sprawiedliwości Rzeszy

dożywocie; zwolniony w 1951 r.

Günter Fuchs

1911–?

kierownik referatu II B Gestapo w Łodzi odpowiedzialnego za sprawy żydowskie

dożywocie w 1963 r.

Fritz Gustav Friedel

1891–1952

kierownik referatu żydowskiego Gestapo w Białymstoku

skazany na śmierć; stracony w 1952 r.

Werner Kampe

1911–1974

Kreisleiter NSDAP oraz komisarz miejski, następnie nadburmistrz okupacyjnej Bydgoszczy

objęty powojennym śledztwem; brak ustalonego prawomocnego skazania

Wilhelm Rosenbaum

1915–1984

komendant szkoły Policji Bezpieczeństwa i SD w Rabce

skazany na dożywocie; później warunkowo zwolniony

Johann Niemann

1913–1943

zastępca komendanta niemieckiego obozu zagłady w Sobiborze

zabity podczas powstania więźniów w Sobiborze w 1943 r.

Erich Fuchs

1902–1980

technik akcji „T4” i akcji „Reinhardt”, związany z instalowaniem urządzeń gazowania

skazany w Hagen na 4 lata więzienia; zmarł w 1980 r.

Georg Wippern

1909–1993

kierownik SS-Standortverwaltung Lublin, odpowiedzialny za ewidencję i transfer zrabowanego mienia

brak ustalonego skazania w wykorzystanych źródłach; zmarł w 1993 r.

Walter Caspar Többens

1909–1954

niemiecki przedsiębiorca wykorzystujący pracę przymusową w getcie warszawskim i Poniatowej

po wojnie skazany, później uznany za „Mitläufer”; zmarł w 1954 r.

Emil Puhl

1889–1962

wiceprezes Reichsbanku odpowiedzialny za wykonanie ustaleń z SS dotyczących zrabowanych wartości

skazany w Norymberdze na 5 lat więzienia; zmarł w 1962 r.

Ernst Lautz

1887–1979

naczelny prokurator Trybunału Ludowego w Berlinie

skazany na 10 lat; zwolniony w 1951 r.

Günther Joël

1903–1978

referent Ministerstwa Sprawiedliwości Rzeszy do spraw karnych, później prokurator generalny w Hamm

skazany na 10 lat; zwolniony w 1951 r.

Waldemar Macholl

1900–1949

komisarz policji granicznej w Suwałkach, następnie kierownik referatu IV A-3 Gestapo w Białymstoku do zwalczania ruchu oporu

skazany na śmierć w Polsce; wyrok wykonano 15 lipca 1949 r.

Hellmuth Holland

1898–?

kierownik Niemieckiej Prokuratury w Piotrkowie i oskarżyciel przed Sądem Specjalnym w Piotrkowie

dwukrotnie skazany w Polsce; kara łączna 8 lat; po zwolnieniu pracował w sądownictwie RFN

Gerhard Pchalek

1910–1980

prokurator przed sądami specjalnymi w Bielsku i Katowicach oraz w prokuraturze przy Wyższym Sądzie Krajowym w Katowicach

skazany w NRD na 4 lata; warunkowo zwolniony w 1962 r.

Friedrich Flick

1883–1972

właściciel i dominujący kierownik koncernu Flicka, jednego z głównych kompleksów przemysłu ciężkiego i zbrojeniowego Rzeszy

skazany na 7 lat; przedterminowo zwolniony w 1950 r.

Georg-Hans Reinhardt

1887–1963

dowódca 3. Grupy Pancernej, następnie 3. Armii Pancernej i pełniący obowiązki dowódcy Grupy Armii „Środek”

skazany na 15 lat więzienia; zwolniony w 1952 r.

Karl von Roques

1880–1949

dowódca tyłowego obszaru Grupy Armii „Południe”, następnie tyłowego obszaru Grupy Armii A

skazany na 20 lat; zmarł podczas odbywania kary w 1949 r.

Max von Schenckendorff

1875–1943

dowódca tyłowego obszaru Grupy Armii „Środek” i organizator konferencji antypartyzanckiej w Mohylewie

zmarł w 1943 r.; nie był sądzony

Hermann Reinecke

1888–1973

szef Allgemeines Wehrmachtamt w OKW, odpowiedzialny za centralne dyrektywy dotyczące jeńców wojennych

skazany w 1948 r. na dożywotnie więzienie; zwolniony w październiku 1954 r.

Walter Warlimont

1894–1976

szef Wydziału Obrony Krajowej i zastępca szefa Sztabu Operacyjnego Wehrmachtu w OKW

skazany na dożywocie; kara zmieniona na 18 lat; zwolniony w 1954 r.

Rudolf Lehmann

1890–1955

szef Wydziału Prawnego OKW i Generaloberstabsrichter, współtwórca prawnych ram terroru wojennego

skazany na 7 lat; przedterminowo zwolniony w 1950 r.

Wilhelm List

1880–1971

dowódca 12. Armii i Wehrmachtbefehlshaber Südost podczas okupacji Jugosławii i Grecji

skazany w 1948 r. na dożywotnie więzienie; zwolniony w grudniu 1952 r.

Karl Rasche

1892–1951

członek zarządu Dresdner Bank odpowiedzialny za ekspansję banku, finansowanie przedsiębiorstw SS i przejmowanie aktywów w okupowanej Europie

skazany na 7 lat; zwolniony w 1950 r.

Paul Pleiger

1899–1985

prezes Reichswerke Hermann Göring i kierownik gospodarki węglowej wykorzystujący przydziały pracy przymusowej oraz przedsięwzięcia z SS

skazany na 15 lat; kara zmniejszona do 10 lat; zwolniony w 1951 r.

Helmut Ortwin Pohl

1901–1997

oficer sztabu Odila Globocnika uczestniczący w deportacjach i przesiedleniach w dystrykcie lubelskim w pierwszej połowie 1942 roku

oskarżony; proces przerwany i umorzony bez wyroku

Walter Andreas Hofer

1893–1975

główny doradca i agent artystyczny Hermanna Göringa, organizujący zakup, konfiskatę i wymianę zagrabionych dzieł

skazany zaocznie we Francji na 10 lat; kary nie odbył

Heinrich Bütefisch

1894–1969

członek zarządu IG Farben odpowiedzialny za zakłady Auschwitz-Monowitz i przedsięwzięcia górnicze wykorzystujące więźniów

skazany na 6 lat za pracę niewolniczą; zwolniony w 1951 r.

Hans-Joachim Rehse

1902–1969

sędzia pierwszego senatu Volksgerichtshof współdecydujący o represyjnych wyrokach śmierci pod przewodnictwem Rolanda Freislera

wyrok 5 lat uchylony; w ponownym procesie uniewinniony; rewizja zakończona po jego śmierci

Ernst Woermann

1888–1979

szef Wydziału Politycznego i podsekretarz stanu w Auswärtiges Amt uczestniczący w administracyjnym zatwierdzaniu deportacji Żydów z Francji

ostatecznie skazany w punkcie 5 na 5 lat; zwolniony w 1950 r.

Friedrich Christiansen

1879–1972

dowódca Wehrmachtu w okupowanej Holandii

skazany w 1948 r. na 12 lat więzienia; zwolniony po darowaniu reszty kary

Friedrich-Wilhelm Müller

1897–1947

dowódca 22. Dywizji Piechoty i komendant Twierdzy Kreta

skazany w Grecji na śmierć; rozstrzelany 20 maja 1947 r.